HỎA SƠN LỮ

  -  

Dưới đây là lời giảng Quẻ Hỏa đánh Lữ theo sách "Kinh dịch - Đạo của tín đồ quân tử" của học giả Nguyễn Hiến Lê


*

::||:| Hỏa sơn Lữ (旅 lǚ)

Quẻ Hỏa sơn Lữ, đồ hình ::||:| còn gọi là quẻ Lữ (旅 lu3), là quẻ thứ 56 trong gớm Dịch.

Bạn đang xem: Hỏa sơn lữ

* Nội quái là ☶ (::| 艮 gen4) Cấn tốt Núi (山).

* Ngoại quái là ☲ (|:| 離 li2) Ly tốt Hỏa (火).

Giải nghĩa: Khách dã. Thứ yếu. Đỗ nhờ, khách, ở đậu, tạm trú, kê vào, gá vào, ký ngụ mặt ngoài, tính cách lang thang, ít người thân, không chính. Ỷ nhân tác giá đưa ra tượng: nhờ người mai mối.

Thịnh lớn đến cùng cực thì phải suy, đến nỗi mất chỗ ở, phải đi ở đậu đất khách, cho nên vì vậy sau quẻ Phong tới quẻ Lữ. Lữ là bỏ nhà mà đi tha phương.

Thoán từ

旅: 小亨. 旅貞, 吉.

Lữ: tiểu hanh, Lữ trinh, cát.

Dịch: Ở đậu; hơi hanh thông. Đi ở đậu mà giữ đạo chính thì tốt.

Giảng: chỗ ở của lửa là mặt trời giỏi lò, chứ ko phải ở trên núi: bên trên núi lâu lâu vẫn có đám lửa cháy rừng tuyệt đốt rừng, cơ mà chỉ một thời gian ngắn thôi. Do đó dùng các tượng lửa (ly) ở trên núi Cấn để chỉ cảnh bỏ nhà mà đi ở đậu quê người.

Cảnh đó là cảnh bất đắc dĩ, nhiều lắm chỉ có thể hơi khô cứng thông được thôi, nếu người đi ở đậu biết giữ đức trung, thuận, như hào 5, im lặng như nội quái Cấn, sáng suốt như ngoại quái Ly. Hào 5 đắc trung mà lại là âm ở giữa hai hào dương, biết thuận theo dương. Cái đạo ở đậu là mềm mỏng, đừng làm cao để người ta khỏi ghét; nhưng mà mặt khác, cũng phải yên ổn lặng sáng suốt giữ tứ cách, đạo chính của mình để người ta khỏi khinh. Giữ đến đạo được nghĩa lý trong hoàn cảnh đó thật là khó (lữ chỉ thời nghĩa, đại hĩ tai: lời Thoán truyện).

Đại tượng truyện cũng lại áp dụng vào việc hình pháp, khuyên phải xử đoán sáng suốt (Ly) và thận trọng (như Cấn) đừng giam tội nhân quá thọ trong ngục (quân tử dĩ minh thận dụng hình, như bất lưu lại ngục)

Hào từ

1. 初六: 旅瑣瑣, 斯其所取災.

Sơ lục: Lữ toả toả, bốn kì sở thủ tai.

Dịch: Hào 1, âm: Ở đậu mà tứ cách nhỏ nhen, tẳn mẳn tức là tự chuốc lấy hoạ.

Giảng: hào này âm nhu, ở vị thấp nhất, ví với người chí đã cùng, tứ cách hèn hạ đối với chủ nhà mình ở đậu mà tham lam, tẳn mẳn, khiến người ta ghét, như vậy là tự rước hoạ vào mình.

2. 六二: 旅即次, 懷其資, 得童僕, 貞.

Lục nhị: Lữ tức thứ, hoài kì tư, đắc đồng bộc, trinh.

Dịch: Hào 2, âm: Ở đất khách, được chỗ trọn an lành, giữ được tiền bạc, lại có đầy tớ tín cẩn.

Giảng: Ở đất khách đề xuất nhu thuận, mà hào này âm nhu, đắc trung, đắc chính, bên trên lại ứng với hào 5, cũng âm nhu, đắc trung mà lại sang trọng (ở ngoại quái Ly), như gặp được chủ nhà tốt, mình có chỗ trọn an lành, lại giữ được tiền, có đầy tớ tín cẩn, mọi việc đều tốt cả.

Xem thêm: Pizza 4P Hai Bà Trưng - Pizza 4P'S Hai Bà Trưng

3. 九三: 旅, 焚其次, 喪其童僕, 貞, 厲.

Cửu tam: Lữ, phần kì thứ, táng kì đồng bộc, trinh, lệ.

Dịch: Hào 3, dương: Ở đất khách, mà (tự mình) đốt chỗ trọ, mất đầy tớ, dù chính đáng cũng nguy.

Giảng: Hào này quá cưng cửng (dương ở vị dương), bất trung, ở đất khách như vậy không tốt, vị lại khá cao, có ý tự cao, bị chủ nhà trọ đuổi, như vậy ko khác gì tự đốt chỗ trọ của mình, đầy tớ cũng ko ưa mình, mất lòng cả người bên trên kẻ dưới, dù mình có chính đáng, cũng nguy.

4. 九四: 旅于處, 得其資斧, 我心不快.

Cửu tứ: Lữ vu xử, đắc kì tứ phủ, ngã trung khu bất khoái.

Dịch: Hào 4, dương: tới đất khách, được chỗ ở tạm, có tiền của và đồ hộ thân (tượng trưng bằng cái búa), mà lại trong lòng không vui.

Giảng: tuy dương cương nhưng lại ở vị âm, lại ở dưới cùng ngoại quái, là biết mềm mỏng, tự hạ, tức biết xử thế, cho nên vì thế được chỗ ở tạm, có tiền của, vật liệu để phòng thân, mà lại ở trên, hào 5 âm nhu ko giúp đỡ gì được 4, ở dưới, hào 1, ứng với 4 âm nhu, lại thấp hèn, cũng chẳng giúp đỡ 4 được gì, vì vậy là lòng 4 ko vui.

Các sách mang đến “tư phủ” là cái búa sắc bén, và giảng là : lữ khách tới nơi, ko có quán trọ, chỉ có mảnh đất gai góc, phải dùng búa bén để phá bụi bờ mà làm chỗ ở, nên trong lòng ko vui.

5. 六五: 射雉, 一矢亡, 終以譽命.

Lục ngũ: Xạ trĩ, nhất thỉ vong, thông thường dĩ dự mệnh.

Dịch : Hào 5, âm : Bắn bé trĩ, mất một mũi tên, sau được khen và phúc lộc (hoặc chức vị: mệnh) .

Giảng: Thường hào 5 trỏ ngôi vua, tuy vậy nếu vua là làm lữ khách thì là vua mất nước, vì vậy chỉ phải coi là một lữ khách thôi, một lữ khách văn mình (ở ngoại quái ly), nhũn nhặn, mềm mỏng (âm nhu) được lòng mọi người (đắc trung) , như vậy tất được tốt đẹp như bắn được con trĩ (một loài chim đẹp – tượng quẻ Ly) tốn hao ko mấy mà được tiếng khen, và phúc lộc.

6. 上九: 鳥焚其巢, 旅人先 笑, 後號咷, 喪牛于易, 凶.

Thượng cửu: điểu phần kì sào, lữ nhân tiên tiếu, hậu hào đào, táng ngưu vu dị, hung.

Dịch: Hào trên cùng, dương: nhỏ chim cháy mất tổ, người lữ hành trước cười, sau kêu khóc, vì láu táu (vô ý) đánh mất con bò (đức nhu thuận), xấu.

Giảng: thân phận ở đậu mà lại ở trên chủ nhà, đã là nghịch cảnh rồi, đã vậy lại quá cưng cửng (hào dương), mất lòng người, tất bị đuổi đi, như nhỏ chim cháy mất tổ. Mới đầu hớn hở, vì được ở bên trên người, sau phải kêu khóc vì mất chỗ trọ. Sở dĩ vậy vì coi thường dị đánh mất đức nhu thuận (tượng bằng con bò) rất cần ở thời ở đậu.

Xem thêm: Tư Vấn Mở Quán Cafe Nhỏ Ít Vốn Từ A Đến Z, Tư Vấn Mở Quán Cafe Quy Mô Nhỏ Với 9 Bước Cơ Bản

***

Cuối quẻ Lữ này, cụ Phan Bội Châu có ghi cảm tưởng:

“Xử cảnh khốn nạn ko gì bằng Lữ, thiệp thế rất khó khăn cũng ko gì bằng Lữ. Tạp quái (truyện) nói rằng: “Lữ là ít người thân yêu, là đường cùng khốn của người vậy: Lữ quả thân dã, nhân bỏ ra cùng dã."

“Tuyền sáu hào không một chữ cát, chữ hanh nào cả . . Dở sinh gặp hồi black rủi, gởi thân ở đất khách quê người . . May khỏi tai hoạ là hạnh phúc đã lớn rồi. Vậy phải trung chính như Lục Nhị (hào 2, âm), thanh nhã nhu trung như Lục ngũ (hào 5, âm) mà hào từ không có chữ cát hanh. Huống gì quá cưng cửng , bất trung như Cửu tam (hào 3, dương). Thượng cửu (hào bên trên cùng, dương) nữa ru? Vậy yêu cầu người ở vào thời Lữ, yêu cầu mang chặt lấy nhì chữ nhu, trung làm bùa hộ thân”.

Đọc lời của Cụ, chúng tôi vô cùng cảm thán. Vào mấy chục năm, vì quốc gia, dân tộc, Cụ gởi thân quê người, gặp biết bao cảnh tủi nhục, nỗi gian nguy, rốt cuộc cũng không tránh khỏi tai hoạ, nhưng lại lúc nào cũng giữ được bốn cách, khí phách chí hướng. Ai hiểu được tình cảnh lữ thứ, hiểu được quẻ Lữ hơn Cụ?